Wat je moet weten voor je begint
Schapenvachten zijn van natuurlijk materiaal. Wol bevat lanoline, een natuurlijk vet dat de vacht zacht en waterafstotend houdt. Bij verkeerde behandeling verdwijnt die lanoline, en daarmee de soepelheid en bescherming van de vacht.
Daarom is bij schapenvachten reinigen één regel het belangrijkst: doe minder, niet meer. De meeste vachten hebben helemaal geen volledige wasbeurt nodig, alleen regelmatig onderhoud. Een schapenvacht die je grondig wast verliest karakter, wordt platter en vlakker en krimpt vrijwel altijd.
Voor je begint is het belangrijk te weten wat voor type vacht je hebt: een gevilte vacht, een vacht met leerkant, of een ongevolde vacht. Ze vragen elk om iets andere zorg.
Gevilte schapenvacht
Een gevilte vacht heeft geen leerkant. De wolvezels zijn samengevoegd tot een stevig kleed door water, zeep en wrijven. Dit type vacht is iets robuuster bij reinigen, omdat de leerkant niet kan beschadigen.
Schapenvacht met leerkant
Een traditionele schapenvacht met de huid eraan vraagt extra voorzichtigheid. Water kan het leer vervormen of laten verharden. Wassen wordt afgeraden, alleen plaatselijk reinigen waar nodig.
Ongevolde schapenwol
Losse wol of half-bewerkte wol vraagt om weer een andere aanpak. Hier ga ik niet verder op in, want deze blog gaat over kant-en-klare schapenvachten.
Methode 1: regelmatig uitkloppen en ventileren
Voor het meeste reguliere onderhoud is dit de aanbevolen methode. Een schapenvacht heeft het meeste profijt van frequent uitkloppen en luchten, niet van wassen.
Wanneer je deze methode gebruikt
Voor wekelijks tot maandelijks onderhoud. Bij een vacht die op de bank ligt, op de grond, of als bedlegging gebruikt wordt. Bij vachten zonder zichtbare vlekken of geur.
Hoe je het doet
Hang de schapenvacht buiten over een wasdraad of stevige tak, met de wol naar buiten. Klop hem zacht uit met de hand of met een matteklopper. Niet te hard, dat kan vezels lostrekken. Laat hem 1 tot 2 uur buiten hangen op een droge dag, het liefst niet in directe felle zon.
Wol kan zonlicht hebben, maar urenlange directe zon kan de kleur licht doen verbleken bij gekleurde vachten. Voor witte of natuurlijke vachten is dat geen probleem, voor gekleurde vachten korter.
Borstel de vacht na het luchten met een grove kam of speciale wolkam. Werk altijd met de richting van de vezels mee, niet ertegen in.
Methode 2: plaatselijk reinigen van vlekken
Voor wanneer er één duidelijke vlek is zonder dat de hele vacht een wasbeurt nodig heeft. Dit is de meest aanbevolen aanpak voor de meeste verontreinigingen.
Wanneer je deze methode gebruikt
Bij koffie, wijn, modder, plassen of andere lokale vlekken. Bij geur die zich op één plek heeft genesteld. Bij plekken waar lichte schimmelplekken zijn ontstaan door vocht.
Hoe je het doet
Ten eerste: handel snel. Verse vlekken laten zich veel makkelijker behandelen dan ingedroogde. Dep de vlek met een schone droge doek om het meeste vocht eruit te halen, druk niet en wrijf niet.
Maak een mengsel van lauw water (niet warmer dan 30 graden) met een paar druppels milde wolwasmiddel of pure groene zeep. Dep met een zachte doek de vlek voorzichtig af. Niet wrijven, alleen deppen. Gebruik zo min mogelijk water.
Spoel daarna na met een schone vochtige doek, om de zeepresten te verwijderen. Zeepresten in de wol trekken juist meer vuil aan.
Laat de plek aan de lucht drogen, plat op een handdoek. Niet in de zon, niet bij de verwarming, niet in de droger. Geforceerd drogen krimpt en hardt de wol.
Methode 3: volledige handwas (alleen bij gevilte vachten)
Alleen voor gevilte schapenvachten zonder leerkant, en alleen als het echt nodig is. Een volledige wasbeurt vraagt zorg en tijd.
Wanneer je deze methode gebruikt
Bij vachten die over de hele oppervlakte vies zijn geworden. Bij tweedehands gekochte vachten waarvan je de geschiedenis niet kent. Bij hardnekkige geuren die niet weggaan met luchten.
Hoe je het doet
Vul een groot bekken of badkuip met lauw water (maximaal 30 graden). Voeg milde wolwasmiddel toe of pure groene zeep, een eetlepel per 10 liter water is genoeg.
Laat de vacht voorzichtig in het water zakken. Niet drukken, niet kneden, niet wringen. Laat hem 5 tot 10 minuten weken. Til hem dan op en laat het meeste water uitlopen door zwaartekracht, niet door wringen.
Spoel hem in schoon lauw water tot al het zeep eruit is. Dit kan twee tot drie spoelbeurten kosten.
Druk het overtollige water voorzichtig uit met een schone handdoek. Wikkel de vacht in de handdoek en duw zachtjes, niet wringen.
Leg de vacht plat op een rooster of droogrek met een handdoek eronder, op een geventileerde plek. Niet in de zon, niet bij de verwarming. Drogen kan 2 tot 4 dagen duren, afhankelijk van de dikte van de vacht.
Borstel de vacht voorzichtig wanneer hij bijna droog is, om de vezels weer in vorm te krijgen.
Wat je niet moet doen
Bij schapenvachten reinigen zijn er een paar fouten die hem direct kunnen ruïneren. Vermijd deze altijd.
De wasmachine. Zelfs op het wolprogramma. Een schapenvacht in de wasmachine krimpt vrijwel altijd, ook al staat er "wol" op het label. De combinatie van water, wrijving en bewegen is dodelijk voor de structuur.
Heet water. Boven de 30 graden krimpt wol onomkeerbaar. Lauw is het maximum.
Wringen of kneden. Wol vervormt door wringen. Druk water altijd uit door zwaartekracht of met een handdoek.
De droger. Hete lucht maakt wol hard, krimpt hem en kan de vezels breken. Altijd luchtdrogen.
Schoonmaakmiddel of bleekmiddel. Agressieve middelen tasten lanoline aan en breken de vezels af. Alleen wolwasmiddel of pure groene zeep.
Stomerij. De meeste stomerijen kunnen schapenvachten niet goed behandelen. De chemicaliën zijn te agressief voor wol.
Krachtig borstelen of stofzuigen. Een gewone stofzuiger trekt vezels los. Gebruik altijd een zachte hand of een speciale wolkam.
Hoe vaak moet je een schapenvacht reinigen?
Minder vaak dan je waarschijnlijk denkt. Een schapenvacht is van nature zelfreinigend door de lanoline.
Voor regelmatig gebruik: uitkloppen en luchten 1x per week tot 1x per maand.
Plaatselijk reinigen: alleen wanneer er een duidelijke vlek is.
Volledige wasbeurt: maximaal 1x per jaar, en alleen voor gevilte vachten.
Een schapenvacht die te vaak wordt gewassen verliest zijn natuurlijke kwaliteiten en wordt platter, vlakker en minder zacht. Onderschat niet wat alleen luchten en uitkloppen al kan doen.
Wanneer een vacht niet meer te redden is
Soms is een vacht zo beschadigd dat reinigen niet meer helpt. Een paar signalen waar je op kunt letten.
Schimmelvlekken die zich diep in de vezels hebben genesteld zijn vaak onomkeerbaar. Lichte schimmelplekken kunnen wel weg, diepe niet.
Wol die hard en stug aanvoelt is vaak gekrompen of overhaast gedroogd. Dit is meestal niet meer zacht te krijgen.
Doorgesleten plekken waar de vacht kaal of dun is geworden, kun je niet meer aanvullen. Dit gebeurt bij intensief gebruik op één plek.
Voor een vacht die niet meer te redden is, is vaak een nieuwe aankoop praktischer dan kostbaar restaureren. Bekijk onze schapenvachten als je op zoek bent naar vervanging.
Veelgestelde vragen
Kan een schapenvacht in de wasmachine?
Nee. Een schapenvacht hoort niet in de wasmachine, ook niet op het wolprogramma. De combinatie van water, beweging en wrijving krimpt en vervormt vrijwel elke vacht. Voor schoonmaak gebruik je plaatselijke reiniging of, voor gevilte vachten, een voorzichtige handwas.
Welk schoonmaakmiddel gebruik je voor een schapenvacht?
Alleen milde wolwasmiddel of pure groene zeep. Andere schoonmaakmiddelen, zeker bleekmiddel of allesreinigers, tasten de lanoline en de vezels aan. Een eetlepel zeep per 10 liter water is genoeg, meer schaadt eerder dan het reinigt.
Hoe verwijder ik een geur uit een schapenvacht?
Hang de vacht eerst 1 tot 2 dagen buiten in de buitenlucht, het liefst op een droge plek met wat wind. Frisse lucht haalt veel geuren weg. Helpt dat niet, dan plaatselijk reinigen of voor gevilte vachten een voorzichtige handwas. Vermijd parfums of geurmiddelen, die maken het probleem vaak erger.
Hoe lang duurt het drogen van een schapenvacht?
Een natte schapenvacht heeft 2 tot 4 dagen nodig om volledig te drogen, plat op een rooster of droogrek in een goed geventileerde ruimte. Niet bij de verwarming, niet in de zon, niet in de droger. Geforceerd drogen krimpt de wol en maakt hem hard.
Kan ik een vlek met water verwijderen?
Voor verse vlekken, ja, mits met de juiste methode. Dep de vlek meteen droog met een schone doek, daarna voorzichtig deppen met een vochtige doek met een paar druppels groene zeep. Niet wrijven, niet doorweken. Voor ingedroogde vlekken is het lastiger en is plaatselijke reiniging met meer geduld nodig.
Krimpt een schapenvacht bij wassen?
Ja, vrijwel altijd, behalve bij een uiterst voorzichtige handwas in lauw water onder de 30 graden. Hete water, beweging, wrijving en wringen veroorzaken alle drie krimping. Een gevilte vacht is iets robuuster dan een ongelte vacht, maar ook gevilte vachten kunnen krimpen bij verkeerde behandeling.
Waar koop ik een goede schapenvacht?
Een goede schapenvacht koop je bij aanbieders die de herkomst kunnen aantonen en die werken met wol van Nederlandse schapen. Bij BoDu zijn al onze vachten gemaakt van wol van bevriende schapenboeren in Friesland en omgeving. Wij verkopen zowel gevilte vachten als losse wol.
Hoe lang gaat een schapenvacht mee bij goed onderhoud?
Een goed onderhouden schapenvacht gaat 20 tot 40 jaar mee, soms langer. De belangrijkste factor is hoe je hem behandelt. Vachten die regelmatig gelucht worden en zelden gewassen, gaan generaties mee. Vachten die in de wasmachine of droger zijn geweest, halen vaak niet eens twee jaar.